Czym jest darowizna i kiedy można ją odwołać?

Darowizna to bardzo popularna forma przekazywania majątku – często spotykana między członkami rodziny. Dzieciom przekazuje się mieszkanie, wnukowi działkę, małżonkowi samochód. W teorii – gest dobrej woli, wyraz zaufania i relacji. W praktyce – bywa różnie. I tu właśnie zaczyna się prawna część tej historii: bo choć darowizna jest „darem serca”, to jednak jest też umową regulowaną przepisami Kodeksu cywilnego.

Co to właściwie jest darowizna?

Darowizna to umowa, w której jedna osoba – darczyńca – zobowiązuje się do nieodpłatnego przekazania określonego składnika majątku drugiej osobie – obdarowanemu. Może to być np. mieszkanie, pieniądze, samochód, działka czy nawet wartościowa kolekcja znaczków (jeśli ktoś jeszcze zbiera znaczki ).

Co ważne – darowizna co do zasady jest nieodwołalna. To znaczy, że jeśli już coś komuś przekażemy, to nie możemy potem tak po prostu się rozmyślić, bo „się pokłóciliśmy”. Ale – jak to w prawie – od tej zasady są wyjątki.

Kiedy darowiznę można odwołać?

Kodeks cywilny przewiduje dwie główne sytuacje, w których można darowiznę odwołać:

1. Rażąca niewdzięczność obdarowanego

To najczęstsza podstawa. Jeśli obdarowany zachowuje się wobec darczyńcy w sposób krzywdzący, obraźliwy, wrogi – czyli po ludzku: jest skrajnie niewdzięczny – darczyńca ma prawo powiedzieć „koniec z tym” i żądać zwrotu darowizny.

Przykłady?

• Syn, który po otrzymaniu mieszkania wyrzuca matkę z domu.

• Obdarowany, który znieważa, bije, szantażuje lub grozi darczyńcy.

To nie muszą być jednorazowe wyskoki. Sąd ocenia całokształt relacji, kontekst i skalę zachowania.

Termin: odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności można dokonać w ciągu roku od momentu, w którym darczyńca dowiedział się o takim zachowaniu.

2. Pogorszenie sytuacji majątkowej darczyńcy

Jeśli darczyńca jeszcze nie przekazał darowizny (czyli np. tylko obiecał ją w umowie, ale jeszcze nie doszło do przeniesienia własności), a jego sytuacja finansowa istotnie się pogorszyła – ma prawo się z darowizny „wycofać”.

Nie chodzi tu o lekkie zaciskanie pasa – tylko o realne pogorszenie, np. chorobę, utratę pracy, konieczność ponoszenia dużych wydatków na leczenie czy opiekę.

W tej sytuacji można odmówić wykonania darowizny, ale nie można już jej odwołać, jeśli została już spełniona (czyli np. notarialnie przekazano mieszkanie – to już po ptakach).

Co trzeba zrobić, by odwołać darowiznę?

1. Sporządzić pisemne oświadczenie o odwołaniu darowizny – najlepiej z uzasadnieniem (czyli wskazaniem, na czym polegała niewdzięczność).

2. Przesłać je obdarowanemu – liczy się chwila, w której obdarowany się o tym dowie.

3. W razie sporu – możliwe będzie postępowanie sądowe o zwrot przedmiotu darowizny (np. mieszkania, działki).

Odwołanie darowizny to nie jest błahostka – sądy podchodzą do tego ostrożnie. Ale jeśli darczyńca został poważnie skrzywdzony, jest to realna droga odzyskania majątku.

I co dalej?

Jeśli jesteś darczyńcą i czujesz, że zostałeś potraktowany niesprawiedliwie – warto zasięgnąć porady prawnika. Każdy przypadek jest inny i nie warto działać pod wpływem emocji.

A jeśli jesteś obdarowanym… pamiętaj, że dar to nie tylko prezent – to również zobowiązanie do szacunku i wdzięczności.

Potrzebujesz pomocy przy sprawie o odwołanie darowizny?
Zapraszam do kontaktu z Kancelarią – porozmawiamy, ocenimy Twoją sytuację i podpowiemy najlepsze rozwiązanie.